Polski modernizm. Walka o piękno

Polski modernizm wyrósł z paradoksu. Miał być projektem nowoczesności, choć powstawał w kraju, który przez większą część XX wieku zmagał się z niedoborem materiałów, ograniczeniami technologicznymi i politycznymi konsekwencjami historii. Zamiast traktować te warunki wyłącznie jako przeszkodę, projektanci zamieniali je w impuls do eksperymentu. Z lnu, konopi, drewna, wiórów i tego, co było dostępne, powstawały przedmioty, które miały nie tylko odpowiadać na codzienne potrzeby, ale też zmieniać sposób życia.

Polski modernizm. Walka o piękno przygląda się temu doświadczeniu – pomiędzy niedoborem a ambicją, funkcją a formą, lokalnością a europejską nowoczesnością – i sprawdza, co z jego dziedzictwa pozostaje ważne dzisiaj.

Wystawa Fundacji Visteria została po raz pierwszy zaprezentowana podczas Milan Design Week 2026. Teraz wraca do Warszawy w nowej odsłonie, przygotowanej specjalnie dla Willi Gawrońskich. Nie jest to proste powtórzenie mediolańskiej prezentacji. Różnicę widać już w scenografii przygotowanej przez Zofię Wyganowską i jej studio projektowe. Fasada przedwojennej Willi Gawrońskich w Alejach Ujazdowskich zostanie przesłonięta zieloną płachtą przypominającą siatki stosowane podczas remontów. To nawiązanie do tematu wystawy i warunków, w jakich rozwijał się polski modernizm, a zarazem zapowiedź przyszłości budynku – planowanej rewitalizacji oraz powstania tu nowego prywatnego muzeum sztuki i designu.

Warszawska odsłona została również wzbogacona o dzieła, których nie prezentowano w Mediolanie – między innymi Erny Rosenstein, Marii Jaremy i Jerzego Nowosielskiego, należące do kolekcji przyszłego muzeum. Ich obecność poszerza opowieść o polskim modernizmie o perspektywę sztuki i pokazuje związki pomiędzy projektowaniem, architekturą a praktyką artystyczną XX wieku. Sama historyczna, neobarokowa Willa Gawrońskich staje się jednym z materiałów wystawy: jej architektura zostaje skonfrontowana z językiem modernizmu, a wnętrza poddane transformacji.

Kuratorkami ekspozycji są Federica Sala, niezależna ekspertka współpracująca z czołowymi międzynarodowymi instytucjami i członkini Rady Programowej Fundacji Visteria, oraz Anna Maga, kuratorka Galerii Wzornictwa Polskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Tytuł wystawy nawiązuje do tekstu Ireny Krzywickiej z 1948 roku. „Walka o piękno” oznaczała w nim coś więcej niż estetykę – była walką o jakość życia i próbą budowania nowoczesnego społeczeństwa poprzez sztukę, architekturę i wzornictwo. Dlatego wystawa nie traktuje modernizmu jako zamkniętego stylu, lecz jako sposób myślenia o człowieku, materiale, technologii i przyszłości.

W Willi Gawrońskich spotykają się różne oblicza tego zjawiska: od przedwojennej awangardy i funkcjonalizmu, przez powojenne eksperymenty materiałowe i przemysłowe, po współczesne reinterpretacje modernistycznego dziedzictwa. Wśród prezentowanych twórców znaleźli się m.in. Jan Kurzątkowski, Bohdan Lachert, Teresa Kruszewska, Maria Chomentowska, Julia Keilowa, Roman Modzelewski, Władysław Wincze, Zbigniew Horbowy, Wojciech Zamecznik, Aleksander Kuczma, Katarzyna Kobro, Władysław Strzemiński i Edward Krasiński, a także przedstawiciele współczesnej sceny projektowej i artystycznej.

Jednym z kluczowych zestawień jest funkcjonalistyczny leżak Bohdana Lacherta i postmodernistyczne krzesło Aleksandra Kuczmy. Pokazuje ono, że polski modernizm nie miał jednego języka: bywał surowy i funkcjonalny, ale także eksperymentalny, ornamentalny, kolorowy czy rzeźbiarski. Obecność dzieł Kobro, Strzemińskiego i Krasińskiego dodatkowo rozszerza tę opowieść poza design, wskazując na ścisłe związki pomiędzy sztuką, architekturą i projektowaniem. Jedna z rzeźb Katarzyny Kobro symbolicznie zaznaczy wejście na wystawę.

Warszawska odsłona wystawy stawia także pytanie o to, czym jest nowoczesność dzisiaj. Modernizm narodził się w epoce wiary w przemysł i produkcję, współczesność musi natomiast mierzyć się z ich nadmiarem. W tym kontekście powracają pytania o trwałość, odpowiedzialność za materiał, jakość i rzeczywiste potrzeby człowieka. Polski modernizm. Walka o piękno szuka więc nie tyle odpowiedzi na pytanie, czym był modernizm, ile tego, czego możemy się od niego nauczyć.

Wystawie towarzyszyć będzie program wydarzeń obejmujący oprowadzania kuratorskie, spotkania z twórcami i ekspertami oraz wykłady poświęcone polskiemu modernizmowi, historii wzornictwa i współczesnym wyzwaniom projektowania. W Willi Gawrońskich pojawi się także pop-up Zofii Chylak oraz księgarnia Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki, której oferta będzie koncentrować się wokół architektury, designu i historii polskiego modernizmu.

Polski modernizm. Walka o piękno będzie prezentowany w Willi Gawrońskich w Warszawie od 2 września do 11 października 2026 roku, od środy do niedzieli w godzinach 12.00–19.00. Wstęp jest bezpłatny, obowiązuje rejestracja na wejściówki.

Partnerzy instytucjonalni wystawy:

Muzeum Narodowe w Warszawie

Instytut Adama Mickiewicza

Instytut Wzornictwa Przemysłowego

Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi

Fundacja Polskiej Sztuki Nowoczesnej

DESA Unicum

Partnerzy główni wystawy:

Omnires

Audi Polska